دموکراسی

واژه دموکراسی از یونانی گرفته شده و به معنای «حکومت مردم» است. دموکراسی یک نوع نظام سیاسی است که در آن شهروندان به طور مستقیم یا غیرمستقیم خود را اداره می کنند. دموکراسی مستقیم یعنی نظرخواستن مستقیم از همه مردم درباره مسائل حکومتی. دموکراسی غیرمستقیم (به آن دموکراسی نمایندگی هم گفته می شود) یعنی مردم با رای خود نمایندگانی انتخاب کنند و تصمیم گیری درباره مسائل حکومتی را به آنها واگذار کنند.

دموکراسی مستقیم تقریبا غیرممکن است؛ بنظر می رسد اینکه تمامی مردم را در تمامی مسائل کلان صاحب نظر بدانیم حتی ممکن است خطرناک نیز باشد. در دموکراسی نمایندگی نیز انتظار می رود نمایندگان افرادی باشند که استعدادها، مهارت ها و دانش مناسب برای انجام این کار را داشته باشند.

ویژگی بارز دموکراسی نمایندگی، رای دادن در انتخابات است اما آزادی مردم در نظام های دموکراتیک به همینجا ختم نمی شود و مردم در این نظام ها علاوه بر برخورداری از حق رای عموماً از آزادی بیشتری نسبت به سایر انواع دولت ها برخوردارند.

سلطنت

سلطنت یک نظام سیاسی است که در آن قدرت در یک خانواده واحد است که از نسلی به نسل دیگر حکومت می کند. قدرتی که خانواده از آن برخوردار است، اقتدار سنتی است و بسیاری از پادشاهان به این دلیل احترام می گذارند که رعایا این نوع اقتدار را به آنها می دهند. با این حال سایر پادشاهان احترام را از طریق قدرت خودسرانه و حتی ترور به دست آورده اند.

در سلطنت مهم ترین عامل برتری حاکم «نژاد» اوست.

سلطنت مطلقه حکومتی است که در آن خاندان سلطنتی مدعی حق الهی برای حکومت هستند. سلطنت مطلقه هم در دوران باستان (مثلاً مصر) و هم در قرون وسطی (مثلاً انگلستان و چین) رایج بود. در حقیقت، قدرت بسیاری از پادشاهان مطلقه، مطلق نبود، زیرا پادشاهان و ملکه‌ها باید نیازها و خواسته‌های دیگر احزاب قدرتمند، از جمله روحانیون و اشراف را در نظر داشته باشند. با گذشت زمان، سلطنت مطلقه جای خود را به سلطنت مشروطه داد.

در سلطنت مشروطه خانواده سلطنتی نقشی نمادین و تشریفاتی ایفا می کنند و از قدرت واقعی اندکی برخوردارند. در عوض، شاخه‌های مجریه و مقننه کشور را اداره می‌کنند، حتی اگر خانواده سلطنتی همچنان از تحسین و احترام برخوردار شوند. سلطنت مشروطه امروزه در چندین کشور از جمله دانمارک، انگلستان، نروژ، اسپانیا و سوئد وجود دارد.

الیگارشی

قدرت در یک الیگارشی در اختیار یک گروه کوچک و نخبه است. برخلاف نظام سلطنتی، معیار برتری حاکمان شایستگی و نخبگی است. بلکه ممکن است به دلیل قدرت نظامی، قدرت اقتصادی یا شرایط مشابه به مناصب قدرت دست پیدا کنند. در واقع این معنا از «نخبگی» معنایی عام است که ممکن است حتی شامل مافیای تولید سلاح نیز بشود!!!

در پاسخ به این سوال که کدام کشور در حال حاضر نظام الیگارشی دارد باید گفت به ندرت جامعه ای آشکارا خود را به عنوان یک الیگارشی معرفی می کند. به طور کلی، این کلمه دارای مفاهیم منفی است و تصورات گروهی فاسد را القا می کند که اعضای آن برای حفظ موقعیت ممتاز خود تصمیمات سیاسی ناعادلانه ای می گیرند. بسیاری از کشورهای مدرن که ادعای دموکراسی دارند واقعاً الیگارشی هستند.

استبداد (توتالیتاریسم)

استبداد یعنی حکومت کسی که زور دارد! نظام استبدادی به نظام سیاسی اطلاق می‌شود که در آن یک فرد یا گروهی از افراد قدرت را در دست دارند، مشارکت مردمی در حکومت را محدود یا ممنوع می‌کنند، و مخالفان را سرکوب می نمایند. توتالیتاریسم به نظام های سیاسی اطلاق می‌شود که تمام ویژگی‌های استبداد را در بر می‌گیرد، اما حتی سرکوب‌گرتر هستند زیرا سعی می‌کنند همه جنبه‌های زندگی و ثروت شهروندان را تنظیم و کنترل کنند. افراد می توانند به دلیل انحراف از رویه های قابل قبول زندانی شوند یا حتی در صورت مخالفت با ملایم ترین شیوه ها ممکن است کشته شوند.

کمونیسم

کمونیسم یعنی حکومت یک حزب اقتدارگرا. در این نظام هیچ حزب رقیبی اجازه شکل گیری نخواهد داشت.

دولت های کمونیستی با الهام از کارل مارکس فیلسوف آلمانی، مالکیت خصوصی و اقتصاد مبتنی بر سود را با مالکیت عمومی و اقتصاد مبتنی بر برابری جایگزین می کنند. اکثر کشورهای کمونیستی مدرن ایدئولوژی مارکسیسم-لنینیسم را پذیرفته اند، یک ایدئولوژی کمونیستی مبتنی بر دکترین مارکس و ولادیمیر لنین انقلابی و سیاستمدار روسی. کشورهایی که حاکمیت تک حزبی و مارکسیست لنینیستی را حفظ کردند عبارتند از: کوبا، لائوس، ویتنام و جمهوری خلق چین.

سوسیالیسم

سوسیالیسم نظامی است که همکاری را به جای رقابت بین شهروندان تشویق می کند. شهروندان به طور جمعی مالک ابزار تولید و توزیع کالاها و خدمات هستند، در حالی که یک دولت متمرکز آن را مدیریت می کند. هر فردی با توجه به نیاز و توانایی خود از سیستم بهره می برد و به آن کمک می کند.

نظام سوسیالیستی ممکن است در هدف شباهت زیادی به نظام کمونیستی داشته باشد اما در روش حکومت، اصراری بر انحصار در تشکیل حزب ندارد.

سوسیالیسم سنگ بنای کشورهای اسکاندیناوی دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد است. همه آن‌ها به سیاست‌های سوسیالیستی پایبند هستند که سرمایه‌داری بازار آزاد را با کارهای عمومی گسترده، از جمله مراقبت‌های بهداشتی رایگان، آموزش رایگان، یک دولت رفاه جامع، و درصد بالایی از کارگران اتحادیه‌ای ترکیب می‌کند. این رویکرد اساساً ماهیت جمعی کمونیسم را با مالکیت خصوصی و رقابت پذیری سرمایه داری ترکیب می کند.

لیبرالیسم؛ مکتب یا شعار؟

لیبرال‌ها در مورد مفاهیم لیبرالیستی نیز توافق نظر ندارند؛

• مثلاً گفته می‌شود «آزادی فردی» مورد توافق همه آن‌هاست اما تعاریف موجود از «آزادی فردی» یکی نیستند؛ برخی از اصطلاح «آزادی منفی» دم می‌زنند و برخی دیگر آزادی را «آزادی از سلطه» معنا می‌کنند.
• یا مثلاً درباره «دولت» اختلاف نظر دارند؛ برخی آن را «شر ضروری» می‌دانند و برخی دیگر آن را «ابزار طبیعی»!

در مجموع به نظر می‌رسد جریان راست از لحاظ انسجام و یکپارچگی از مارکسیسم عقب‌تر است.

باورهای لیبرالیسم

• بُعد اقتصادی: تصمیم‌های اقتصادی به بیشترین اندازه ممکن توسط افراد (و نه نهادها یا سازمان‌های جمعی) گرفته شود (اندیویدوالیسم). باید از سیاست «اقتصاد بازار آزاد» بر مبنای مالکیت خصوصی حمایت کرد. دولت نباید هیچگونه محدودیتی بر بازار إعمال کند و تنها نقش دولت در بازار، «تامین کالاهای عمومی» است.
• بُعد سیاسی: حکومت ازآنِ «قانون» است. قانون یعنی تثبیت دموکراسی و نفی خودکامگی.
• بُعد فرهنگی: جامعه نباید هیچگونه رفتار خاصی را إعمال کند و هیچ سبکی از زندگی ذاتاً بر سبک‌های دیگر برتری ندارد و هرگونه سانسور یا نظارت فرهنگی مردود است. هیچ قدرتی در نفی و اثبات پدیده‌ها فراتر از عقل نیست.

مطلب پیشنهادی بعدی:

• رنسانس
• جنگ جهانی اول
• جنگ جهانی دوم

رنسانس

یک دوره 300 ساله که از قرن 13 تا 16 میلادی ادامه داشت، در این دوره «قرون وسطی» به پایان رسید و «مدرنیته» آغاز گشت.

در این دوره جهان بینی مبتنی بر کلیسا افول کرده و شوق بازگشت به شکل جدیدی از «روم باستان» و «یونان باستان» رواج یافت.

حاکم سیاسی از نگاه مدرنیته، برخلاف امپراتورهای قرون وسطی، هیچگونه وابستگی سیاسی به کلیسا یا هر نهاد دیگری ندارد و می تواند مستقل باشد.

تحولات صنعت چاپ در دانش، کشف باروت در جنگ‌ها، شکل گیری بورس و بانکداری در معاملات، انقلاب «کوپرنیک» در نجوم باعث تغییرات زیاد و عمیقی شد.

آنچه باعث تثبیت فرهنگ مدرنیته شد، وقوع انقلاب صنعتی بعد از رنسانس بود.

جنگ جهانی اول

علل وقوع جنگ:

• رقابت اتریش و روسیه بر سر منطقه «بالکان» و رقابت فرانسه و آلمان بر سر مناطق «آلزاس» و «لرن»
• رواج ملی گرایی و وطن پرستی در اروپا
• تولید و دپوی شدید تسلیحات توسط دولت های اروپایی
• اتحاد و جبهه بندی بین کشورهای دخیل در جنگ

بهانه شروع جنگ: قتل ولیعهد اتریش-مجارستان به دست یک صربستانی.

جبهه بندی جنگ:

• متفقین: صربستان، روسیه، بریتانیا، فرانسه، بلژیک، منته‌نگرو، ژاپن، ایتالیا، پرتغال، رومانی، حجاز، آمریکا، یونان، تایلند.
• دولت‌های مرکزی: آلمان، عثمانی، اتریش-مجارستان، بلغارستان.

جنگ جهانی دوم

علل وقوع جنگ:

• انتقام‌جویی آلمان از شکست در جنگ اول و قرارداد تحمیلی ورسای.
• ملی‌گرایی در ایتالیا
• منازعات چین، شوروی و ژاپن در آسیا

بهانه شروع جنگ: حمله آلمان به لهستان.

جبهه بندی جنگ:

• متفقین: شوروی، آمریکا، انگلیس، چین، فرانسه.
• متحدین: آلمان، ژاپن، ایتالیا.

پس از پایان جنگ متفقین سازمان ملل متحد را تشکیل داده و برای خود بعنوان عضو دائم، حق «وتو» قرار دادند.

دو طیف سیاسی بعد از جنگ جهانی دوم

1. جریان راست:

 لیبرالیسم کلاسیک/ نئولیبرالیسم

با شعار:

• مبارزه با خودکامگی دولت‌ها
• آزادی در چارچوب قانون

2. جریان چپ:

مارکسیسم/ کمونیسم/ سوسیالیسم

با شعار:

• مبارزه با سرمایه‌داری
• برابری و عدالت

مطلب پیشنهادی بعدی:

اصول فلسفی مارکسیسم

• ماتریالیسم: انکار هرگونه وجود غیرمادی.
• ماتریالیسم دیالکتیک: اصل تغییر و حرکت + اصل تضاد + اصل تاثیر متقابل پدیده‌ها + اصل جهش و تکامل
• اقتصاد: زیربنا بودن اقتصاد برای تحولات تاریخی.
• جبرگرایی تاریخی (دترمینیسم): انسان در برابر سلسله علل تاریخی هیچ اختیاری ندارد!
• مشی مسلحانه: انقلاب کمونیستی مانند هندوانه است، هرچه به مغز آن نزدیک‌تر می‌شوی قرمزتر است!

کمونیسم چیست؟

مارکسیسم تاریخ بشر را به پنج دوره تقسیم می‌کند:

• کمون اولیه
• برده داری
• فئودالیسم
• سرمایه داری
• کمون نهایی

کمونیسم یعنی مالکیت اشتراکی جای مالکیت خصوصی را بگیرد.

برای گذر از سرمایه داری به کمون نهایی:

1. ابتدا باید با انقلاب پرولتاریایی یک جامعه «سوسیالیستی» شکل بگیرد تا رسوبات فکری «مالکیت خصوصی» از ذهن مردم پاک شود.
2. سپس جامعه «سوسیالیستی» به جامعه کمونیستی نهایی تبدیل شود.

چند مورد از انقلاب های کمونیستی جهان:

• انقلاب کمونیستی روسیه ۱۹۱۷ (معروف به انقلاب اکتبر)
• تشکیل جمهوری سوسیالیستی ویتنام ۱۹۵۷–۱۹۷۵
• انقلاب کوبا ۱۹۵۹
• تشکیل جمهوری دموکراتیک خلق کره ۱۹۴۸
• و ...

مطلب پیشنهادی بعدی:

شناسایی زمینه‌ها و چگونگی شکل‌گیری گروه‌ها و احزاب،

با تاکید بر دو عامل زیر:

•  مبانی اعتقادی و فکری آنها
• رویکردها و تعاملات مثبت و منفی آنها نسبت به یکدیگر.

انواع جریان‌شناسی سیاسی:

جریان شناسی سیاسی را می‌توان از نظر گستره زمان و مکان جریانات مورد بحث تقسیم‌بندی کرد:

تقسیم‌بندی براساس زمان:

جریان‌شناسی سیاسی کلاسیک

جریان‌شناسی جریانات سیاسی مدرن

جریان‌شناسی جریانات سیاسی معاصر

و ...

تقسیم‌بندی براساس مکان:

جریان‌شناسی جریانات سیاسی ایران

جریان‌شناسی جریانات سیاسی خاورمیانه (منطقه)

جریان‌شناسی جریانات سیاسی غرب اروپا

و ....

مطلب پیشنهادی بعدی: